Lịch sử quả hồng Tateishi

～ Lịch sử trồng hồng chát ở phía Nam Shinshu hơn 500 năm ～

Một trong những nguồn gốc lịch sử trồng hồng chát ở vùng phía nam Shinshyu có nguồn gốc từ giống「Hồng Tateishi」được trồng ở khu vực làng Tateiishi thuộc huyện Miho,Tp IIda

Theo ghi chép từ thời Eiroku (1558 ~ 1570) thuộc thời kỳ Muromachi đề cập đến 「hồng Tateichi」có nguồn gốc từ chùa Tateishi. Và cuốn sách liệu pháp dinh dưỡng nổi tiếng 『Honcho Shokkan』xuất bản vào năm thứ 8 của thời Genroku giữa thời Edo,đề cập đến 「những quả hồng nhỏ vùng Tateishi thuộc Shinshyu .Có vị đậm đà và rất ngon」.Điều này cho thấy hồng Tateiishi đã biết đến ở Edo và Osaka từ thời đại Genroku

Đền Risshaku-ji của Miho từ xưa đã là nơi tập trung tín ngưỡng "Hồng Quan Âm". Trong đền, thờ 2 tấm bảng gỗ tranh Ema liên quan đến quả hồng Risshaku-ji thời Edo. Một bức miêu tả cảnh những chiếc thuyền xuôi theo sông Tenryu, vận chuyển hồng từ vịnh Suruga đến các cửa hàng bán buôn hồng ở phía nam huyện Shimoina. Bức còn lại miêu tả cảnh những đoàn ngựa chở hồng vượt núi đi xa.

Khu vực Nam Shinshyu có phong tục ăn hồng sấy khô vào ngày đầu năm mới 「vẫygọi sự may mắn」, nhưng vào thời Edo , nó được dùng như một món tráng miệng. Ngoài ra, ở Ise có tập quán dâng hồng dây, cá khô, tôm hùm Ise, quả chanh và hạt dẻ khô lên bàn thờ, và ở đây cũng sử dụng hồng Tateishi.

Ở Tateishi, trước kia công việc gọt vỏ và treo thì đều được người trong làng cùng nhau hỗ trợ thực hiện (hôm nay đến nhà ai, ngày mai đến nhà ai tập trung cùng làm), đặc biệt là khi làm việc mất nhiều thời gian như gọt vỏ hồng, người ta sẽ đặt 「Botamochi bánh nếp nhân đậu đỏ」lên trên đỉnh đống hồng, khi công việc hoàn tất đêm khuya chỉ còn 「Botamochi bánh nếp nhân đậu đỏ」, mọi người tập trung ăn cùng nhau và giải tán .Đây là cách làm việc 「hỗ trợ cùng nhau」

Những cánh đồng lúa trồng nhiều loại trái cây ở Iida・Shimoina. 「Hồng Tateishi」là một trong những loại trái cây có nguồn gốc từ đây. Hồng Tateishi được vận chuyển đến Edo và đã liên quan đến nhiều người. Hãy đọc bối cảnh lúc bấy giờ từ bức ván Ema thờ tại chùa Tateishi.

Đây là bức ván Ema thờ vào năm 1837 (Thiên Bảo thứ Ⅷ) của người quản lý Sano-ya Kazo, sống ở làng Yamada Gouchi (nay là làng Shimojo, quận Shimoina), được dâng lên chùa Tateishi cùng với các thủy thủ đi trên sông Tenryu. Họa sĩ là Furuta Takamaro ở làng Oyada (nay là làng Shimojo). Lúc bấy giờ, hồng Tateishi (chuỗi hồng) được vận chuyển bằng sông Tenryu đã được dùng để dâng lên nhằm cầu chúc sức khỏe cho các tướng quân (tập tục ăn các thực phẩm cứng như bánh gạo hay hạt dẻ vào đầu năm để cầu sống lâu). Vào cuối thời Mạc phủ, hồng Tateishi đã trở thành món ăn không thể thiếu trong dịp Tết của người Edo. Người ta cho rằng vào cuối năm, các thương nhân đi bán hồng Tateishi với tiếng hô 「Tateishi　Tateishi」 thường xuất hiện khắp thị trấn Edo. Chùa Tateishi, nơi thờ bức Ema này, còn được gọi là 「Kaki Kannon」 và là nơi tụ tín ngưỡng.

Đọc「Tranh gỗ Ema về việc xuất hàng quả hồng Tateishi trên sông Tenryu」

Ở trung tâm bức tranh, dòng sông được vẽ thành hình chữ S lớn chính là sông Tenryu. Thực tế, vì nó chảy từ nam ra bắc, nên có thể thấy nó được vẽ phóng đại. Phía trên bên phải của bức tranh, tòa nhà màu đỏ là chùa Tateishi, nơi thờ tranh gỗ Ema; con sông nhỏ chảy bên trái là sông Achi. Khu vực được mô tả trên tranh gỗ Ema là phía nam hẻm Tenryu,mặc dù cuối cùng sông Tenryū bị núi che, nhưng vẫn có thể suy đoán ra rằng khu vực này gần biên giới giữa Shinshū và hai tỉnh Sanshyu và Enshyu.

Những người môi giới hồng Tateishi

Trên tấm bảng Ema có vẽ rất nhiều người môi giới. Trước cổng Nio của chùa Tateishi có hai người phụ nữ, trên lối đi dẫn nối cổng Nio với chính điện có hai người đàn ông. Dựa vào bề ngoài chỉnh tề của họ, có thể đoán rằng họ đến chùa Tateishi để hành hương. 「Quan âm của quả hồng 」ở chùa Risshaku-ji cũng được vẽ rất lớn.
Bên trái băng qua sông Achi có hai người đàn ông mặc trang phục du lịch. Có thể đoán họ là những thương nhân trung gian đến từ nơi xa để mua quả hồng. Vào mùa lấy hàng từ cuối thu đến đầu đông, các thương nhân từ thành phố Iida hay Edo thường đến mua. Họ sẽ trực tiếp mua quả hồng tateishi từ người dân, hoặc từ các thương nhân địa phương có kho được vẽ trên tranh. Kho được đánh dấu 「■【周から丿をとった文字】」 phía bên trái sông Achi, có thể đoán là nhà của Sanoya Kazo, chủ quản đã dâng tấm Ema này, thuộc làng Yamada Gouchi.
Nếu quan sát kỹ hơn, trong tranh cũng vẽ nhiều người cưỡi ngựa chở quả hồng Tateishi. Trên lưng ngựa là các túi cỏ đựng quả hồng . Những con ngựa đi về hướng sông, chở hồng đến cảng trên sông Tenryu. Hướng ngược lại là những con ngựa vượt qua núi Shimojo đến Namiai, rồi từ đó vận chuyển đến khu vực Nagoya hoặc Okazaki.

Những người liên quan đến giao thông đường thủy sông Tenryu

Quả hồng Tateishi được chở trên lưng ngựa đến cảng sông Tenryu, sau đó tiếp tục được vận chuyển bằng thuyền đến Kaketsuka ở cửa sông (thành phố Iwata, tỉnh Shizuoka). Trên sông Tenryu, có vẽ nhiều chiếc thuyền. Có những thuyền chở hàng đi xuống hạ lưu và những thuyền quay lại thượng lưu. Ở thác Yagura trong sông có những tảng đá lớn, dòng nước chảy qua nơi này tạo thành xoáy nước. Các thuyền đi qua phần nguy hiểm nhất của sông Tenryu đều phải hạ buồm. Những chiếc thuyền trên sông Tenryu phải vượt qua vài nơi nguy hiểm như vậy. Ở khúc cua lớn về phía bên phải của sông Tenryu, có người đang kéo thuyền trên bờ. Thông thường, họ sẽ giương buồm đi ngược dòng, nhưng ở những nơi dòng chảy mạnh thì cần dùng sức người kéo thuyền. Trong bức tranh ema này cũng có một cảnh thuyền đang được kéo.

Ở trung tâm bức tranh có một ngôi nhà với nhiều kho hàng xếp thành hàng. Đây là cửa hàng chuyên nhận và vận chuyển hàng hóa ở bến cảng. Trước cửa hàng có một khoảng sân rộng, nơi tụ họp quả hồng Tachiishi và các loại hàng hóa khác, chờ để được chất lên thuyền. Xung quanh cửa hàng cũng có các nhà môi giới. Người đứng gần hàng rào có lẽ là quản lý. Ở bến cảng bên cạnh cửa hàng có vài chiếc thuyền đã gấp buồm. Bến cảng được miêu tả ở ba địa điểm, có thể là Kawada (Thị trấn Anan, Huyện Shimoina), Nukuta (Làng Taiho, cùng huyện) và Odomo (Thị trấn Anan, cùng huyện), theo dòng sông từ thượng nguồn.

Cầu mong an toàn và kinh doanh phát đạt

Bức bức tranh ema này được bốn nhà buôn thu gom hồng và các lái thuyền vận chuyển trên sông Tenryu dâng lên Chùa Tateishi vào năm 1838 (Thiên Bảo thứⅨ). Tên của họ được viết ở góc dưới bên phải của bức ema. Người vẽ bức tranh là họa sĩ Furuta Takamaro đến từ làng Oyada. Họ có lẽ đã cảm ơn Chùa Risshaku-ji vì việc kinh doanh hồng Tateishi của họ thuận lợi và cầu nguyện cho sự an toàn trong việc vận chuyển. Ở Chùa Risshaku-ji cũng còn lưu giữ một bức tranh ema được dâng vào năm 1814 (Văn Hóa thứⅪ) bởi các nhà buôn hồng Edo, điều này chứng tỏ tín ngưỡng sâu sắc đối với Hồng Quan Âm.

Hồng xiên như cống phẩm hàng năm

Đối với lãnh chúa , hồng xiên vừa là quà tặng cho các tướng lĩnh và các lãnh chúa khác, vừa là đối tượng để thu thuế hàng năm. Ở làng Toraiwa (nay là thành phố Iida,Shimohisakata), còn để lại giấy mượn gạo để nộp hồng vào năm 1625 (năm Kanei thứ 2), vào thời kỳ này, hồng treo là đối tượng thu thuế hàng năm. Sau đó, loại thuế hàng năm từ hồng xiên được đặt tên là 「Hồng　Kakiai」 (ở địa phận của lãnh địa Takasu gọi là 「Cống　phẩm Hồng Hàng Năm」

Sổ sách dùng để thu thuế hồng khi mùa vụ được gọi là 「Kakino Ki Aratame Cho Sổ cải hồng」 (Hình 7). Trong sổ hồng, ghi lại vị trí, chủ sở hữu và sản lượng hồng xiên. Chính quyền dựa vào sổ này để quyết định mức thu thuế hồng. Tỷ lệ này là 4 hợp gạo cho mỗi đơn vị hồng. Do sản lượng hồng thay đổi rất nhiều mỗi năm, nên 「thuế hồng」 được quyết định sau khi kiểm tra thực địa hàng năm. Nhưng từ thế kỷ 18 trở đi, thuế hồng được chuyển thành một trong những khoản thuê cố định hàng năm.

Làm hồng xiên như một công việc nông vụ mùa thu

Từ góc nhìn của người dân thường, hồng xiên là một công việc nông vụ quan trọng vào mùa thu. Việc làm hồng treo thường bắt đầu từ khoảng ngày 20 tháng 10. Ban ngày sẽ hái hồng, đồng thời xâu những quả hồng đã gọt vỏ từ hôm trước thành chuỗi để phơi khô, và việc gọt vỏ hồng thường kéo dài đến tận đêm muộn. Do công việc này đòi hỏi nhiều lao động trong thời gian ngắn, nên người dân thường thuê công nhân, hoặc nhờ hàng xóm giúp đỡ theo kiểu 「tương trợ lẫn nhau」. (Hình 8)

Việc giao hồn xiên thường diễn ra sau khi đã lấy hạt, vào cuối tháng 11. Ngoài ra, thời điểm này trùng với kỳ phải nộp thuế sản vật . Vào cuối thời kỳ cận hiện đại, khi thuế đất chuyển sang nộp bằng tiền, thu nhập từ việc bán hồng xiên trở thành một trong những nguồn thu tiền mặt quan trọng. Vì lý do đó, người dân thường muốn bán hồng xiên cho những người trung gian trả giá cao hơn một chút.

Tại chùa Risshaku-ji, còn có một tấm ema khác liên quan đến việc xiên quả hồng. Vào năm 1814 (năm Bunka thứ 11), các cửa hàng bán hồng ở Edo đã dâng tấm ema này. Qua sự một tay lo liệu của Sano-ya Kazo, bốn người đã dâng tấm ema gồm: Ise-ya Souemon (phường Horie 2), Enshu-ya Matabei (phường Horie 2), Tango-ya Yasuemon (phường Kanda-Suda), và Iba-ya Kanzaemon (phường Horie 2). Hãy cùng xem qua ba điểm để hiểu các cửa hàng bán hồng ở Edo có vai trò như thế nào.

①Từ sổ sách của các đối tác buôn hồng xiên ở làng Kuwanoya (nay là làngYasuoka,quận Shimoina), có thể thấy rằng những thương nhân bán buôn hồng này đã tổ chức những người trung gian thu mua hồng thành các 「đối tác」và giao tiền đặt cọc thu mua cho họ

②Ngoài ra, vào năm 1830 (năm Bunsei thứ 13), khi lãnh địa Takasu thành lập hội sở sản vật ở Edo, những thương nhân bán buôn hồng xiên đã đề xuất rằng giao dịch hồng xiên từ trước đến nay do họ phụ trách được phép bán độc quyền tại Edo.

③Xung quanh cửa hàng hồng Kaki, nơi đã dâng tranh ema, có khoảng bảy, tám cửa hàng hoa quả (mizugashi) đã cung cấp hồng Tateishi cho thành Edo. Trong số đó, Tangoya Yasuemon, theo 「Sổ đăng ký người cung cấp hoa quả cho triều đình」 năm 1865 (niên hiệu Keio 1), được ghi tên là người quản lý.

Từ những điều này, có thể thấy các cửa hàng buôn hồng ở Edo không chỉ có ảnh hưởng lớn đến việc lưu thông hồng xiên mà còn là những cửa hàng trái cây uy tín tại Edo. Nơi cư trú của các thương nhân hồng trung tâm khu vực chợ rau xanh Kanda lúc bấy giờ .Những quả hồng xiên được vận chuyển từ Tenryu xuống bằng thuyền từ Kaketsuka đều được bốc dỡ gần cầu Manseibashi (gần ga Kanda ngày nay) và khu vực Motoyokkaichi (gần Kabutocho ngày nay).

Quả hồng Tateishi có truyền thống gọi là “Răng của tướng quân”, nhưng bối cảnh của điều này không chỉ vì quả hồng Tateishi được lãnh chúa họ Kondo của làng Tateishi dâng lên tướng quân, mà còn có thể liên quan đến việc các cửa hàng bán hồng Tateishi là những người có ảnh hưởng trong xã hội thị trường Edo.

"Sự lưu thông và phát triển của quả hồng Tateishi" được ghi lại với sự cho phép của tác giả dựa trên nội dung trong cuốn 「Xem – Đọc – Học: Lịch sử Iida ・　Shimoina」do Viện Nghiên cứu Lịch sử Thành phố Iida xuất bản (trang 52, phần Sự lưu thông và phát triển của quả hồng Tateishi: tác giả Maezawa Ken) được ghi lại với sự cho phép của tác giả.

* Cấm sao chép trái phép nội dung trên trang web này.

Một xiên	Năm quả (xiên năm quả thành một xiên)
Một bó	Năm xiên
Một tầng	Bốn bó (hai mươi xiên)
Một kiện	Mười lớp

Lịch sử quả hồng Tateishi

Lịch sử quả hồng Tateishi

Sự lưu thông và phát triển của hồng Tateishi

Một bức tranh Ema khác – Những tiệm bán hồng ở Edo –

Tài liệu tham khảo